Expositie Everything you always wanted to know about Toilets*


But were afraid to ask. Een design manifestatie rondom de design principes van onze toiletgang.


19 mei t/m 19 november 2017 bekijk details »
Iedereen
Inbegrepen bij ticket voor Cube
Tickets kopen

Iedereen moet en doet het: ontlasten of naar het toilet gaan. We gaan zitten of blijven staan, doen onze behoefte, trekken door. We wassen en drogen de handen, verlaten het toilet en gaan verder waarmee we bezig waren. Nadenken over wat er met het resultaat is gebeurd, doen we liever niet. Ons toiletbezoek is vanzelfsprekend. Ons toilet is af. Maar is dat wel zo? Hoe is ons sanitair eigenlijk tot stand gekomen? Wie bedacht welke oplossingen en vooral: waarom en waartoe? En hoe ziet het toilet van de toekomst eruit?

Deze vragen staan centraal in de designmanifestatie Everything You Always Wanted to Know About Toilets, But Were Afraid to Ask. In deze gelijknamige tentoonstelling laten we zien hoe de meest elementaire behoefte van de mens na eten, drinken en ademen ondersteund wordt door uiteenlopende vormen van design. Aspecten van hygiëne en milieu worden behandeld, zoals de relatie tussen gezondheid en ontlasting, het gebruik van spoelwater en recycling van fecaliën. Ook gaan we in op thema’s als schaamte, privacy en luxe en hoe die effect sorteren op het uiterlijk van het toilet en de toiletruimte. En we vertellen waarom we op reis of in het café met veel minder genoegen nemen.

Expositie Everything You Always Wanted To Know About Toilets.

Deze manifestatie belichaamt het wezen van Cube design museum. Aan de hand van herkenbare voorwerpen laten wij een breed publiek kennismaken met industriële, maatschappelijke en sociale toepassingen voor relevante problemen op het gebied van sanitair. We creëren daardoor niet alleen bewustzijn over de noodzaak van hygiëne, maar zetten ook mensen aan het denken over toiletkwesties van toen, nu en straks. Door vragen te stellen én door te tonen hoe het was, het is en hoe het zou kunnen zijn. Hier, maar zeker ook elders op de wereld. Sanitaire oplossingen van wetenschappers, vormgevers en designers zijn hard nodig: wereldwijd hebben anderhalf miljard mensen geen toegang tot een deugdelijk toilet.

Thema's  Call Think Shit  Tickets

Bron video: SCA op Youtube.  

Blijf op de hoogte!

De expositie wordt geopend op donderdag 18 mei en is voor publiek te bezoeken vanaf vrijdag 19 mei.
Wil je als eerste op de hoogte zijn van nieuwe fasen in deze aankomende expositie? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief en volg ons op social media!

Thema's Everything you always wanted to know about Toilets*

In elf thema’s wordt het verhaal verteld van de geschiedenis van het toilet, in relatie tot de gebruiken rond poepen en plassen, de veranderende denkbeelden over hygiëne en de bekommernis voor het milieu. De focus bij de behandeling van deze samenhangende ontwikkelingen is gericht op de westerse wereld, maar er zullen ook uitstapjes worden gemaakt naar andere culturen, waar zich een vaak andere ontwikkeling voordeed.

De kijk in het verleden die in dit deel van de expositie wordt genomen, is niet slechts een nostalgische terugblik, maar staat in het teken van het heden, het scharnierpunt naar de toekomst. De terugblik verheldert de huidige stand van zaken op het gebied van sanitaire voorzieningen, een noodzakelijke voorwaarde om een stap in de toekomst te zetten. Die blik op de toekomst is het onderwerp van het tweede deel van de expo op Cube 4.

Thema's:

Thema 1: Weggespoeld

Wij zijn het gewend. Een toilet, wc-papier, wastafeltje. Als we klaar zijn, drukken we op de spoelknop. Gemiddeld twee tot zes liter smetteloos water spoelt onze drol of plas weg. Daarom zijn onderzoekers en designers op zoek naar andere manieren om onze uitwerpselen te laten verdwijnen. Bijvoorbeeld door spoelbakken te vullen met ‘vuil’ water.

Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. De toe- en afvoer van niet drinkbaar water in onze toiletten vereisen een tweede waterleidingsysteem. Ook moeten in huis nieuwe leidingen worden aangelegd. Goede alternatieven zijn hergebruik en beperking van spoelwater, respectievelijk via recirculatie of spoelonderbrekers. Intussen zijn de meeste spoelbakken met twee drukknoppen uitgerust: eentje voor de grote boodschap, eentje voor de kleine.

In veel landen is er geen keuze tussen waterspoeling of een alternatieve manier van verwijdering van fecaliën. Nog steeds beschikt een groot deel van de wereldbevolking niet over sanitair zoals wij dat kennen. Sterker, vaak ontbreken riolering en een permanente watervoorziening. Dan gebruik je zeker geen drinkwater om je ontlasting weg te spoelen.

Thema 2: Mensenmest

Bij gebrek aan riolering was het vele eeuwen gebruikelijk fecaliën in open water te lozen of zelfs zomaar op straat te deponeren. Daarna raakte het beertonnenstelsel in gebruik. ‘Beer’ betekent mensenpoep. Vermengd met huisvuil en haardas was het een uitstekende meststof. Om de zoveel tijd werden de beerputten leeggeschept.

Wie geen beerput had, poepte in een ton of een poepdoos. Zodra die vol was, werd hij door speciale strontophalers geleegd, in ruil voor een kleine vergoeding. De komst van de strontwagen werd aangekondigd. Fransen brachten hun nachtpot naar buiten na de waarschuwingskreet ‘gardez de l’eau’, door de Engelsen verbasterd tot ‘the loo’. De Nederlandse uitdrukking ‘Heb ik soms met de strontemmer gerinkeld?’ betekent dat je niet op kritiek zit te wachten.

Het veel hygiënischer watercloset was een goede oplossing, maar kreeg ook kritiek. Mensenpoep had een bewezen economische waarde. Het wegspoelen ervan – met water! – was zonde. Met de komst van kunstmest aan het eind van de negentiende eeuw hadden de landbouwers geen belang meer bij menselijke mest. Vanaf de jaren 1970 kwamen er vooral in de westerse wereld vanuit de milieuhoek alternatieve oplossingen voor de verwijdering van fecaliën op basis van recycling. Die ontwikkeling is nog volop gaande.

Thema 3: Handen wassen: ervoor en/of erna?

We zijn ons er nu van bewust dat hygiëne van invloed is op de gezondheid. Dat was lange tijd niet het geval. Er waren wel ideeën over kwade dampen en stank – malaria betekent bijvoorbeeld slechte of ziekmakende lucht, maar dankzij de opzienbarende ontdekkingen op het gebied van de bacteriologie begon het echt te dagen. Overdraagbare ziektes als cholera en tyfus werden veroorzaakt door bacillen, ziektes die vooral slachtoffers maakten in dichtbevolkte smerige krottenwijken in grotere steden.

Het leidde tot een heus hygiëneoffensief. Resultaten waren onder meer het verwijderen van mest uit het straatbeeld en het watercloset in huis. De wc verving onhygiënische en ziekmakende voorzieningen als de zogenoemde secreten die op een beerput of in een ton loosden. Met de komst van waterleiding en riolering werd onze leefomgeving nog frisser en met name gezonder.

De afwezigheid van hygiënische sanitaire voorzieningen in derdewereldlanden is een van de oorzaken dat besmettelijke ziektes die hier al zijn uitgebannen daar nog steeds voorkomen. Oplossingen worden vooral gezocht in kleinschalige op lokale gebruiken toegesneden en technisch eenvoudige voorzieningen als een of meerdere stand-alone toilets. Scholing over het verband tussen gezondheid en hygiëne helpt ook.

Thema 4: Zitten of hurken?

Net als in Frankrijk wordt er in grote delen van de mediterrane en oosterse wereld gehurkt gedrukt. Soms liggen er religieuze reinheidsregels aan ten grondslag; hurkend vermijd je immers het beste contact met onreine zaken. Zo is er geen contact tussen ‘bril en bil’, dus ook niet met de bil van je voorganger. Een hurktoilet is bovendien makkelijker schoon te houden en goedkoper te maken.

Volgens veel medici is hurken de meest natuurlijke houding om zich te ontlasten. De zithouding belemmert namelijk een soepele passage van de drol, terwijl bij het hurken die knik in de darmen verdwijnt, de billen uiteengetrokken worden en de poep bijna als vanzelf uit je valt. De vorm van een toilet heeft echter niet alleen met lichamelijke zaken te maken. Ook gewoonten en gewenning spelen een rol.

Designers maken bij hun ontwerpen van toiletten en alles wat daarbij hoort gebruik van de ergonomie, de studie van de mens in relatie tot zijn omgeving. Uitgangspunt is dat een wc doorgaans een kleine omgeving is, waarin op een zo comfortabele manier ‘iets’ moet worden achtergelaten. Een gerieflijke bril en de juiste plaatsing van het fonteintje, de toiletrolhouder en wc-borstel zijn van even groot belang als de vorm en hoogte van de toiletpot. Voordeel van onze wc’s is dat je kunt kiezen: zitten, staan of hurken. Dat laatste gaat het beste door de toiletbril omhoog te doen, de deurkruk vast te houden en ... hurken maar.

Thema 5: Ik ben mijn toilet

Verschillen in welvaart, afkomst en opvattingen zien we ook terug in onze toiletten. Dat is niet iets van nu. Vroeger hadden de rijken luxe kamergemakken en stilletjes in hun kastelen en paleizen. Tegenwoordig heeft iedereen een moderne variant van het watercloset uit de negentiende eeuw. Maar die ziet er niet overal hetzelfde uit. Van een degelijke witte tot een paarse of Delftsblauwe toiletpot, waterclosets komen in allerlei ‘geuren en kleuren’ voor.

De inrichting van de toiletruimte kan ook nogal verschillen. Soms zijn toiletten extended bathrooms, met gouden kranen, bidets, dubbele wastafels, stapels handdoekjes en spiegels in vergulde lijsten. Soms zijn toiletten alleen toiletten; een pot met stortbak, fonteintje en wc-borstel. Sommigen hebben een bidet, anderen een wc met verwarmde bril, enkelen zitten op een stalen pot en kijken naar droogbloemen aan de muur. Bij de een hangt superzacht geparfumeerd toiletpapier, bij de ander een biologisch afbreekbare wc-rol.

Het toilet en de inrichting van de toiletruimte laten zien hoe wij in het leven staan. Ze zeggen iets over ons, ze zeggen iets over de tijd. In de zestiende eeuw stond los sanitair in de keuken of slaapkamer, in de twintigste eeuw hadden de meeste woningen kleine toiletruimtes en tegenwoordig zien we de wc als een in te richten ‘verblijfsruimte’. Maar hoe luxe of sober ook, we komen daar primair voor twee dingen: poepen en plassen. En een drol in een gouden toilet blijft een drol, een plas in een felrood urinoir blijft een plas.

Thema 6: Accessoires

Een beetje wc heeft decoratieve elementen en accessoires. Er liggen tijdschriften of boeken. Er hangt in ieder geval een verjaars- of scheurkalender aan de binnenkant van de toiletdeur. Foto’s laten zien waar we allemaal geweest zijn, soms prijkt er een poster van een favoriete popgroep aan de muur. En er zijn talloze oplossingen om onze vieze geurtjes tegen te gaan, zoals toiletblokken en luchtverfrissers in de meest uiteenlopende vormen en verpakkingen.

Toiletblokken verspreiden na een spoeling de geur van lavendel of wilde limoenen in de toiletruimte. Daarom heeft het chemische goedje vaak de kleur groen, paars of geel: de kleuren van planten, fruit en bloemen. De kleuren blauw en rood komen ook veel voor. Die verwijzen naar schoonmaakkracht. En op de etiketten van spuitbussen staan de prachtigste boeketten. Toch vinden veel mensen luchtverfrissers vies ruiken en slecht voor het milieu. Wierook of elektrische verfrissers zijn goede alternatieven voor de aerosols.

Of accessoires als posters, prikborden en andere prullaria aan de hygiëne bijdragen, is maar de vraag. Of neem de wc-mat. Daar wordt op gedruppeld en gestaan. Het meegenomen of achtergelaten boek dan wel tablet zit zonder dat we het weten vol bacteriën. En door het ‘toiletgerei’ wordt er minder schoongemaakt dan eigenlijk nodig is. In een kaal toilet heb je weliswaar alleen plezier van jezelf, maar het is er wel een stuk schoner. Als het goed is …

Thema 7: Geur, geluid en gêne

Wij moeten aan gezamenlijk ontlasten niet denken. De moderne mens poept in afzondering. Dat was vroeger wel anders. De Romeinen zaten gezellig bij elkaar in een lavatrina, Latijn voor toilet. Een Chinese uitdrukking voor ‘naar het toilet gaan’ is qu kaihui, wat letterlijk ‘ter vergadering gaan’ betekent. In Nederland stonden latrines of secreten op de binnenplaats, ’s nachts gebruikte men de kamerpot of po. Maar de schaamte voor eigen en afkeer van andermans stank en de toenemende nadruk op hygiëne leidden tot de uitvinding van het watercloset: de privéplee in huis.

Op je eigen toilet kun je naar hartenlust luidruchtig drukken, kwalijk stinken en rustig kijken naar het kunstwerk dat je op het glazuur hebt gedrapeerd. Ons design van sanitair in huis is namelijk afgestemd op het zo veel mogelijk tegengaan van schaamte. Wij ontlasten achter een gesloten en het liefst geluidsdichte deur. Omdat ons privétoilet ook gebruikt wordt door anderen – familieleden, vrienden of kennissen – bedachten we talloze oplossingen om onze vieze geurtjes tegen te gaan: toiletblokken, luchtverfrissers of geurkaarsen.

Maar in veel openbare toiletten zijn de deuren aan de onder- en bovenkant open. Je hoort vreemde mensen achter de bordkartonnen tussenwand, die vreemde mensen horen jou. Ongestoord ontlasten is er niet bij. Op het werk is het vaak niet anders. Daar heb je collega’s. Ze horen, ruiken en zien je; ze weten wie het geluid en de stank heeft geproduceerd, maar weten ook dat we allemaal poepen. In feite niets om je voor te schamen. Toch?

Thema 8: Heren - Dames

Openbare toiletten of wc’s op het werk zijn meestal duidelijk naar geslacht onderscheiden. De man gaat naar het herentoilet, de vrouw naar het damestoilet. O wee als je in de verkeerde toiletruimte terechtkomt. Die vergissing is niet makkelijk te maken, want een heren-wc onderscheidt zich duidelijk van een dames-wc. Een rijtje urinoirs? Alleen toiletten met een af te sluiten deur? We weten direct of we goed zitten. Of staan.

Er worden al lange tijd sanitaire voorzieningen ontworpen om bij het ontlasten en urineren gelijkheid tussen man en vrouw te verwezenlijken. In de zeventiende eeuw had je de bourdalou, een transportabel vrouwenurinoir dat in de openbare ruimte kon worden gebruikt. Tegenwoordig zijn er plaszakken en –tuiten en genderneutrale toiletten.

Er is op dit gebied nog veel te winnen. In landen als Zuid-Afrika en India is het voor vrouwen onveilig om naar het toilet te gaan. De kans op aanranding of verkrachting is aanwezig. Deze vrouwen hebben bij het tegengaan van seksueel geweld meer aan een veilig dan aan een genderneutraal toilet.

Thema 9: In een kwade reuk

Openbare toiletten weerspiegelen niet alleen veranderende inzichten over hygiëne en gezondheid, maar ook hoe wij tegen publiek poepen en plassen aankijken. In de negentiende eeuw verschenen urinoirs in het straatbeeld; van eenvoudige pisbakken tot de Amsterdamse dubbele krullen. Die werden toen beschouwd als een hele verbetering. De pisbakken waren echter moeilijk schoon te houden en stonken. Gestaag werden ze verwijderd, waardoor de publieke plasser of poeper was aangewezen op toiletten in horecabedrijven en openbare gebouwen.

Dit gemis spoorde designers aan tot het ontwerpen van schonere toepassingen. In de vorige eeuw verrezen in Franse steden de sanisettes, bedoeld voor de grote en de kleine boodschap. Deze sanitaire voorziening wordt na elk gebruik volledig schoongespoeld en ontsmet, droog geblazen en met een fris geurtje besprenkeld.

Zo her en der kom je nog een openbaar urinoir tegen. Vaak zijn ze behouden omwille van culturele of architectonische overwegingen, soms zijn ze gebaseerd op de antieke krullen. In drukke uitgaansgebieden is er meestal wel eentje te vinden, al kan die van plastic en tijdelijk zijn. Want echt plassen laat staan poepen in de openbare ruimte – op treinstations of in cafés na – is er niet meer bij. Openbaar toiletteren staat hier weliswaar in een kwade reuk, maar is in Afrikaanse en Aziatische landen een enorme vooruitgang.

Thema 10: Onderweg ontlasten

We vliegen, rijden en treinen overal naartoe. Soms ontkomen we er niet aan. We moeten plassen of erger, poepen. Als je geluk hebt, hangt er toiletpapier. Als je nog meer geluk hebt, moest je voorganger alleen urineren. Maar gelukkig bestaat de mogelijkheid om onderweg naar het toilet te gaan.

Langzamerhand werden voorzieningen getroffen voor het onderweg ontlasten. In de loop van de negentiende eeuw kregen enkele treinen toiletten bij de eersteklascoupé, pas na de Tweede Wereldoorlog kreeg elk rijtuig een wc. Tegenwoordig heeft iedere trein op enkele Sprinters na toiletten. Alternatieven als de plaszak sloegen niet aan. Reizigers hebben toch behoefte aan een af te sluiten toilet.

Voor het vliegtuigtoilet was enig chemisch vernuft nodig. In combinatie met waterspoeling wordt de ontlasting verpulverd, terwijl het gefilterde afvalwater opnieuw gebruikt kan worden als spoelvloeistof. Astronauten droegen luiers in hun ruimtepakken. En we kunnen ons allemaal wat voorstellen bij hun moderne ‘stofzuigertoilet’, dat uitwerpselen in een closetpot opzuigt, chemisch afbreekt en in plastic opslaat.

Thema 11: Gezonde stoelgang

We hebben allemaal weleens diarree. Of verstopping. Soms laten we meer winden dan gemiddeld. Maar meestal loopt alles vanzelf. De drol glijdt soepel de toiletpot in, de urine klatert tegen het porselein. We maken van een scheet geen donderslag. Maar voor veel mensen zijn problemen bij de ontlasting en het urineren chronisch en dus zeer hinderlijk.

Er zijn legio hulpmiddelen om deze klachten te verlichten. Denk aan de urinoirs en bedpannen van toen, de incontinentieluiers en stoma’s van nu. Denk aan de klisteerspuit en laxeermiddelen van weleer, de poeptransplantatie en afgestemde voedingsdiëten van vandaag.

Hoe je poep of plas ruikt, eruitziet of eruit komt zegt iets over je gezondheid. Kijk dus achterom voordat je doortrekt, let op de kleur van je urine. Allerlei lichamelijke aandoeningen kunnen opgespoord worden door je drol of plas figuurlijk tegen het licht te houden. Dat gaat nu nog in het laboratorium; intussen wordt gewerkt aan toiletten die uitgerust zijn met monitoren die je ontlasting en urine testen en zo je gezondheid meten.

Cube in Residence programma: Cube Call 'Think Shit!

De toekomst van onze toiletten. Hoe gaan we in de toekomst om met onze sanitaire voorzieningen? Op welke manier kunnen we met technische en/of sociale designtoepassingen hygiëne in partnerlanden bevorderen? Hoe kunnen we het menselijk ontlastingsproces circulair krijgen, en zo een duurzamer proces ontwikkelen? Hoe ziet de wc van de toekomst eruit? Hoe ziet het menselijk ontlastingsproces eruit in de toekomst? Dat is de vraag die Cube design museum in het licht van de aankomende expositie neer heeft gelegd bij een groep gedreven doeners. Kijk bij de Cube Calls voor meer informatie. De huidige studenten van het Cube In Residence programma zijn nu ruim een maand aan de slag. Op 16 maart 2017 presenteerden ze hun eerste bevindingen en aanpak van de call: Think Shit. 

Cube call: Think Shit!

Hoe ziet ons toilet(gebruik) er in de toekomst uit? Gina Hooiveld (TU/e), Nono Leermakers (TU/e), Raoul Smeets (IPO) en Imke van de Weijer (IPO) zijn op zoek gegaan naar wensen, behoeften en uitdagingen van bezoekers van Cube design museum ten aanzien van onze sanitaire voorzieningen. Daarbij kwamen drie belangrijke thema’s naar voren: Gezondheid, Ervaring/omgeving, en Duurzaamheid.

Zitten wij eigenlijk wel goed op het toilet, of zijn er manieren om onze zithouding te verbeteren? Kunnen we afstappen van het gebruik van drinkwater om onze wc door te spoelen? Is poep afval of grondstof? En hoe kunnen we voorkomen dat mensen hun behoefte uitstellen, omdat ze het ongemakkelijk vinden om buitenshuis naar het toilet te gaan?

De komende maanden gaat het team met deze en meer vragen aan de slag, met als doel om nog voor de zomer 2 of 3 designs te presenteren die ons toekomstig toiletgebruik gaan verbeteren. Deze call is tevens onderdeel van de expositie Everything You Always Wanted To Know About Toilets.

Karolina Thakker benadert het vraagstuk vanuit een andere invalshoek. Voor haar afstudeerproject voor de opleiding Industrial Design Engineering aan de Haagse Hogeschool, onderzoekt zij de mogelijkheden voor een toilet als ‘home health device’. Hoe kunnen we thuis onze ontlasting – vóórdat we deze doorspoelen – analyseren en daarmee bewuster toewerken naar een gezondere levensstijl?

Mede mogelijk gemaakt door

Deze expositie komt tot stand in samenwerking met onze partners: Design Indaba, Sulabh International Social Service Organisation en de World Toilet Organisation, en met steun van: 

Wanneer?

Expositie

Everything you always wanted to know about Toilets*

  • 19 mei t/m 19 november 2017

    Maandag
    Tijdens vakanties (regio zuid) en op feestdagen geopend.
    Dinsdag
    10:00 - 17:00
    Woensdag
    10:00 - 17:00
    Donderdag
    10:00 - 17:00
    Vrijdag
    10:00 - 17:00
    Zaterdag
    10:00 - 17:00
    Zondag
    10:00 - 17:00