Passione Italiana

L'arte dell'espresso. 21 april t/m 7 oktober 2018.

Espresso drinken is een ritueel dat even snel als intens is en meestal staand wordt uitgevoerd. Het is een lifestyle die associaties oproept met plaatsen en sferen, maar ook met apparaten en accessoires in een typisch Italiaans ontwerp. Kopjes, koffiepotten, professionele koffiemachines en cafés vormen binnen de designwereld een speciale niche die, al balancerend tussen traditie en innovatie, van oudsher wordt gekenmerkt door de esthetiek en gebruiksgewoonten van het moment.

Deze tentoonstelling wil langs een geschiedkundige route vertellen hoe espresso continu de band met zijn publiek opnieuw aanhaalt en zichzelf bevestigt als een over de hele wereld herkende Italiaanse lifestyle.

Enkele highlights:

Proeven bij de Faema E71

Tijdens de expositie was het ook mogelijk de echte espresso te proeven, gezet op de beroemde Faema E71. Elke zondag hebben we voor elke bezoeker van Cube een verse espresso of koffie gezet bij het barretje in de zaal van Passione Italiana!

1910

Victoria Arduino

Begin twintigste eeuw deed de monumentale, in 1910 door Pier Teserio Arduino gepatenteerde Victoria Arduino haar intrede in de Turijnse cafés. Met zijn iconische onderdelen werd deze machine het eerste wereldwijde succesnummer in de geschiedenis van de espressobar.

Moka van Bialetti

±1930

Een paar jaar later zag het iconische achthoekige aluminium potje ‘Moka’ van Bialetti het levenslicht. Voortaan had elk huishouden zijn eigen koffiemachine.

1950

Na de jaren veertig werd de koffiecultuur nieuw leven ingeblazen met nieuwe, professionele machines van de hand van de grote meesters van het Italiaanse design. Diverse nieuwe creaties vonden hun weg naar de canon van de ontwerp- en huishoudgeschiedenis:

  • De in 1948 door Gio Ponti ontworpen ‘la Cornuta’ met zijn cilindrische chromen ketel waaruit drie imposante pistons steken;
  • De ‘Concorso’, ook bekend als ‘Diamante’, van Bruno Munari en Enzo Mari uit 1956, de eerste machine met een geometrische behuizing waarop modules in ver schil lende lengtematen en verschillende kleur combi naties kunnen worden aangesloten;
  • De door Faema gepatenteerde E61, die dankzij het gebruik van een oleodynamische pomp een ononder broken aanbod van koffie garandeert.

Dankzij hun prestaties werden deze machines al snel het kloppend hart van elke bar, en werd de ristretto definitief benoemd tot de Italiaanse manier om van koffie te genieten.

Passione Italiana

1960-1980

In de hierop volgende decennia, de jaren zeventig, tachtig en negentig, sloeg de ontwerpcultuur binnen de koffiewereld een nieuwe weg in en kwamen architectonische stijlen samen met de esthetiek van koffiemachines en -serviezen.

Het Italiaanse bedrijf Alessi voelde als eerste aan dat er van koffie accessoires een onuitgesproken emotioneel potentieel uitging, en is daarop samenwerkingen aangegaan met de bekendste Italiaanse en buitenlandse ontwerpers van die tijd – Ettore Sottsass, Richard Sapper, Aldo Rossi – om vernieuwing teweeg te brengen in de vorm van koffiemachines, en daarmee in het volledige huishoudelijke landschap.

Bij wijze van kleinschalige herinterpretatie van de postmoderne cultuur namen koffiemachines de vorm aan van huizen, fabrieken en gebouwen, getuige de beroemde ‘9090’ van Richard Sapper met zijn afgeknotte kegelvorm en de al even beroemde ‘Conica’ en ‘Cupola’ van Aldo Rossi, geïnspireerd op de vormen van monumenten.

Tegelijkertijd gaf het Italiaanse collectief Memphis het koffie servies een nieuwe look, met patronen en gestileerde vormen als nieuwe decoratieve elementen.

Vanaf 2000

Mirage - Kees van der WestenDe laatste twintig jaar lijkt de koffiewereld niet meer zo bezig te zijn met kunstzinnige experimenten en ligt de focus meer op technologie waarmee thuis professionele espresso kan worden gemaakt.

Dankzij de productie van de eerste compacte machines, inclusief elektronische onderdelen en touchscreens, en capsules gevuld met verschillende melanges, kunnen consumenten hun eigen perfecte kopje koffie brouwen. Deze meer verfijnde vorm van consumptie onderstreept de collectieve liefde voor espresso. 

De koffie wordt daarmee een bron van inspiratie voor internationale ontwerpers, zoals de Nederlander Kees van der Westen of de Israëliër Shmuel Linski met zijn betonnen prototype voor Lavazza. Nog een mooi voorbeeld is de illy Art Collection, waarvoor honderd bekende kunstenaars de link hebben gezocht tussen het zintuiglijke genot van een kopje illy-koffie en het esthetische genieten van kunst.

Colofon

  • Concept: 
    Hans Gubbels & Gène Bertrand (Cube design museum)
  • Curator:
    Elisabetta Pisu (IMF Foundation)
  • Grafische vormgeving:
    Marcel Sloots (Volle-Kracht)
    Nadine Vroomen (Cube design museum)
  • Ruimtelijke vormgeving
    Marcel Sloots (Volle-Kracht)
    Mirjam Houben
  • Realisatie
    Marcel Sloots (Volle-Kracht)
    Raymond Jacobs & Madeleine van Dale (Cube design museum)
  • Tekst
    Giulia Zappa (IMF Foundation)
    Leonie Kohl & Noud de Greef (Cube design museum)
  • Vertaling
    DUO vertalingen
    KAM3
  • Fotografie
    Ruud Balk
    Noud de Greef (Cube design museum)
  • Bruiklenen
    Vilja Bemelen (Cube design museum)

Met dank aan:

Achille and Pier Giacomo Castiglioni, Aldo Rossi, Alessi, Andreas Seegatz-Stars Milano, Angeletti Ruzza, Arvid Häusser, Bialetti, Bugatti, Bruno Munari and Enzo Mari, Carlton, Carlo Colombo, Daniel Debiasi and Federico Sandri, Dominique Perrault, Elektra, Ettore Sottsass and Aldo Cibic, Faema, Gaggia, Gaetano Pesce, Gio Ponti, Giorgetto Giugiaro, Giulio Iacchetti, Guzzini, illycaffè, Jean Nouvel, Joseph Hoffmann, Julian Lechner, Kartell, Kees van der Westen, La Cimbali, La Pavoni, Lavazza, Luca Trazzi, Marcello Morandini, Marco Zanuso, Massimiliano Fuksas and Doriana Mandrelli, Matteo Thun, Michele De Lucchi, Officina Rancilio, Paola C., Patricia Urquiola, Patrick Hunt, Piero Lissoni, Rami Tareef, Richard Sapper, Riccardo Dalisi, Salins Studio, Shmuel Linski, Stelton, Toyo Ito, Tom Dixon, Universal, Valerio Cometti + V12 Design, Viceversa, Victoria Arduino, Yaniv Berg, Wacaco Nanopresso. 

Deze expositie is mede mogelijk gemaakt door: 

MUMAC - Coffee Machine Museum by Gruppo Cimbali, het Alessi Museum en privé collecties van Enrico Maltoni, Antonello, Franco Balzarotti, Gustav Merenyi en Alessio Sarri.