Straffe Koffie


Koffiegerei uit eigen collectie. 3 maart t/m 10 juni 2018.


Koffe werd in de loop van de 19de eeuw de favoriete dagelij kse drank in alle lagen van de bevolking. Die populariteit leidde ertoe dat er sindsdien ontelbare voorwerpen op de markt kwamen voor het bereiden en  consumeren van het bakje koffie. Van koffiemolens tot serviezen en van waterketels tot koffiezetapparaten.

De deelcollecties ‘Maastrichts keramiek’ en ‘Techniek van het huishouden’ van Continium discovery center bevatten vele pareltjes die de ontwikkeling van dit koffiegerei illustreren. Ze beslaan de periode van omstreeks 1850 tot 1975. In de tentoonstelling ‘Straffe koffie’ worden ze in de spotlights gezet. De objecten laten drie delen zien van de bereiding van koffie uit deze periode:

De expositie 'Straffe Koffie' was te zien in de Connector van Cube, Continium & Columbus van 3 maart t/m 10 juni 2018.

Koffie branden & koffie malen

WandkoffiemolenRuwe koffiebonen zijn niet zomaar geschikt voor het zetten van een geurig kopje koffie. Ze moeten eerst een aantal bewerkingen ondergaan. De bonen moeten worden gebrand. Dat moet heel gelijkmatig gebeuren en zowel aan de binnen- als de buitenzijde. Tot in het begin van de 20ste eeuw gebeurde dat branden vaak bij de mensen thuis. Men gebruikte een gietijzeren pannetje dat op de kachel werd verwarmd. Voor een gelijkmatige branding moesten de bonen voortdurend worden geroerd. Daarvoor diende een roer aan de bovenzijde van het pannetje.

Koffiemolens dienden om de gebrande bonen te malen. De schootkoffiemolen werd in Europa in de 18de eeuw geïntroduceerd. In het begin van de 20ste eeuw verschenen de eerste wandkoffiemolens. Tot omstreeks 1955 werden de molens met de hand bediend. Elektrische koffiemolens namen het handwerk toen over. Totdat zij op hun beurt rond 1970 overbodig werden door de snelle opkomst van voorgemalen verpakte koffie.

Koffie zetten

PercolatorHet zetten van koffie gebeurde lange tijd op een eenvoudige manier: Men deed gemalen koffie in een (koffie) kan en goot er vervolgens heet water op. De drab in de pot – en vaak ook in het kopje – nam men voor lief. De ontwikkeling van een filtersysteem loste dat probleem op. Op de kan werd een filterhouder geplaatst, met daarin een filter en de gemalen koffie. De koffie sijpelde in de kan en de drab bleef op het filter achter.

Deze manier van koffiezetten bleef in gebruik tot de komst van het elektrisch koffiezetapparaat omstreeks 1960. Een andere manier om koffie te zetten was met behulp van een percolator. In dit apparaat wordt de koffie onder druk door een smalle buis naar boven gestuwd en daar over de koffie gespoten.

Koffie drinken

Koffiepot met drukdecor Lange LijsIn de 19de eeuw ontstond in Maastricht een belangrijke industrie van huishoudelijk aardewerk. De voornaamste fabrieken waren die van Petrus Regout (sinds 1899 De Sphinx geheten) en Société Céramique. Ze hadden een groot assortiment aan koffieserviezen, waarmee ze tegemoet kwamen aan de toenemende populariteit van koffie in alle lagen van de bevolking.

Serviezen waren er in allerlei samenstellingen en modellen, van eenvoudig wit geglazuurd tot weelderig gedecoreerd. In de loop van de 20ste eeuw werden de serviezen doorgaans wat strakker van vorm en werden de decoraties minder uitbundig. Mosa was een Maastrichtse fabriek die serviesgoed niet van aardewerk, maar van porselein vervaardigde. Over het algemeen waren de producten van Mosa wat verfijnder van vorm en bedoeld voor mensen die wat meer geld te besteden hadden.

Colofon

  • Tentoonstellingsconcept: Continium discovery center
  • Selectie objecten: Esther Peeters, Vilja Bemelen & Serge Langeweg
  • Drukwerk: Schrijen Lippertz
  • Fotografie: Nele Siebel & Sergé Technau
  • Realisatie: Houtatelier Borger & A-haus
  • Teksten: Serge Langeweg
  • Vormgeving: Robin Gubbels & Nadine Vroomen

Kerkrade, maart 2018